User1 at 10:13, 3 May 2026

2026-05-03T10:13:58Z

← Older revision		Revision as of 10:13, 3 May 2026
Line 44:		Line 44:
	<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, p. 11.</ref>		<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, p. 11.</ref>
	<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Mayo 11, 1913 - PAGPANAW NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016.</ref>		<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Mayo 11, 1913 - PAGPANAW NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016.</ref>

			[[Category:Index]] [[Category:Who's who in Malolos?]]

User1: Created page with "'''Mariano Crisostomo y Lugo''' (Pebrero 3, 1862 – Mayo 11, 1913) ay isang Pilipinong manananggol, rebolusyonaryo, at mamamahayag na nagmula sa Malolos, Bulacan.Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Pebrero 3, 1862 - KAPANGANAKAN NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016. Siya ay kilala bilang isa sa mga unang kasapi ng Katipunan at naglingkod bilang Hukom ng Kataas-taasang Sanggunian nito.MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p..."

2026-05-03T05:05:01Z

Created page with "'''Mariano Crisostomo y Lugo''' (Pebrero 3, 1862 – Mayo 11, 1913) ay isang Pilipinong manananggol, rebolusyonaryo, at mamamahayag na nagmula sa Malolos, Bulacan.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Pebrero 3, 1862 - KAPANGANAKAN NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016.</ref> Siya ay kilala bilang isa sa mga unang kasapi ng Katipunan at naglingkod bilang Hukom ng Kataas-taasang Sanggunian nito.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p..."

New page

'''Mariano Crisostomo y Lugo''' (Pebrero 3, 1862 – Mayo 11, 1913) ay isang Pilipinong manananggol, rebolusyonaryo, at mamamahayag na nagmula sa [[Malolos]], [[Bulacan]].<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Pebrero 3, 1862 - KAPANGANAKAN NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016.</ref> Siya ay kilala bilang isa sa mga unang kasapi ng [[Katipunan]] at naglingkod bilang Hukom ng Kataas-taasang Sanggunian nito.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.</ref> Noong panahon ng [[Unang Republika ng Pilipinas]], naging kinatawan siya ng Bulacan sa [[Kongreso ng Malolos]] at itinalaga bilang Mahistrado ng Korte Suprema.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Mariano Crisostomo", 1934, p. 89.</ref> Sa ilalim ng pamamahalang [[Estados Unidos|Amerikano]], nagsilbi siyang Piskal ng Bulacan at itinatag ang makabayang pahayagang ''Plaridel''.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 91.</ref>

== Kasaysayan ==

=== Maagang Buhay at Edukasyon ===
Isinilang si Mariano Crisostomo noong Pebrero 3, 1862, sa nayon ng [[Atlag]], Malolos.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.</ref> Siya ay anak nina Guillermo Crisostomo at Maria Ana Lugo.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.</ref> Sa gulang na 14, ipinagkatiwala na sa kanya ng kanyang mga magulang ang pamamahala sa ilang ari-arian ng pamilya dahil sa kanyang ipinamalas na kasipagan.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.</ref> Nag-aral siya ng ''segunda enseñanza'' sa Maynila sa ilalim ni Jose Flores bago lumipat sa [[Colegio de San Juan de Letran]], kung saan niya natamo ang titulong Bachiller en Artes.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.</ref> Tinapos niya ang kursong derecho (abogasya) sa [[Pamantasan ng Santo Tomas]] noong 1892.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 82.</ref>

=== Pakikilahok sa Rebolusyon ===
Dahil sa pagiging malapit na kamag-anak at kaibigan ni [[Marcelo H. del Pilar]], naging aktibo si Crisostomo sa pagpapalaganap ng mga subersibong sulatin laban sa mga prayle noong dekada 1880.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 82.</ref> Kasama siya sa mga naghatid kay Del Pilar sa daungan noong Oktubre 28, 1888, bago ito tumakas patungong Espanya.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 82.</ref> Noong 1892, naging kasapi siya ng [[La Liga Filipina]] at nang itatag ang Katipunan noong Hulyo 1892, isa siya sa mga unang umanib dito.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 82.</ref>

Noong Marso 1895, pinamunuan ni Crisostomo ang isang misyon sa [[Hapon]] upang makipag-ugnayan sa pamahalaang Hapones para sa pag-angkat ng mga armas para sa binalangkas na pag-aalsa.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 86.</ref> Bagaman hindi agad nagtagumpay ang misyon dahil sa kakulangan ng pondo, nagpatuloy ang kanyang serbisyo sa himagsikan.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 86.</ref> Sa pagsiklab ng rebolusyon noong 1896, siya ay dinakip at ipiniit sa [[Fort Santiago]] ngunit pinalaya rin matapos ang [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]].<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 87.</ref>

=== Serbisyo sa Unang Republika ===
Nang ilipat ang kabisera ng pamahalaang rebolusyonaryo sa Malolos noong 1898, itinalaga si Crisostomo bilang Pangkalahatang Kalihim ng Universidad Literatura de Filipinas.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 87.</ref> Sa Kongreso ng Malolos, naging mabisang katuwang siya sa pagsusuri at pagbabalangkas ng [[Saligang Batas ng Malolos]].<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 89.</ref> Noong 1899, hinirang siya ni [[Emilio Aguinaldo]] bilang isa sa mga Hukom ng Korte Suprema sa ilalim ng pamumuno ni [[Apolinario Mabini]].<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 89.</ref>

== Karera sa Panahon ng Amerikano ==

Matapos ang digmaan, nagsilbi si Crisostomo bilang Piskal ng Bulacan mula 1901 hanggang 1904.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 89.</ref> Noong Marso 1902, kasama sina [[Teodoro Sandiko]] at [[Vicente Gatmaytan]], itinatag niya ang Instituto Plaridel upang itaguyod ang nasyonalismong Pilipino sa pamamagitan ng edukasyon.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 89.</ref>

Noong 1907, itinatag niya ang pahayagang ''Plaridel'', na isinunod sa sagisag-panulat ng kanyang kamag-anak na si Marcelo H. del Pilar.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 91.</ref> Ang pahayagang ito, na nakasulat sa Tagalog at Kastila, ay naging boses ng mga Bulakenyo sa pagbabantay sa mga gawain ng pamahalaang kolonyal at pagtataguyod ng kasarinlan.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 91.</ref>

== Significance ==
Si Mariano Crisostomo ay kinikilala bilang isa sa mga "Dakilang Anak ng Malulos" (Great Children of Malolos).<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, p. 11.</ref> Ang kanyang buhay ay sumasalamin sa transisyon ng mga Pilipinong intelektwal mula sa armadong pakikibaka tungo sa pakikipaglaban gamit ang panulat at batas.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 91.</ref> Pumanaw siya noong Mayo 11, 1913, dahil sa atake sa puso habang nasa kalagitnaan ng kanyang mga gawaing pambayan.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Mayo 11, 1913 - PAGPANAW NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016.</ref>

== See also ==

[[Marcelo H. del Pilar]]

[[Kongreso ng Malolos]]

[[Katipunan]]

[[Gregorio Crisostomo]]

== References ==
<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Pebrero 3, 1862 - KAPANGANAKAN NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016.</ref>
<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.</ref>
<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 82.</ref>
<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 86.</ref>
<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 87.</ref>
<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 89.</ref>
<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 91.</ref>
<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Mariano Crisostomo", 1934, p. 89.</ref>
<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, p. 11.</ref>
<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Mayo 11, 1913 - PAGPANAW NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016.</ref>

Mariano Crisostomo - Revision history

User1 at 10:13, 3 May 2026